Π εριέργως τον Νότη Μαυρουδή θεωρούσα φίλο, πολύ καιρό πριν τον γνωρίσω. Στα πρώτα μου νεοκυματικά σκιρτήματα και τα επόμενα χρόνια ξεχώριζα τα τραγούδια του, σαν όμορφη αύρα από αγαπημένα πρόσωπα. Το φέρανε «του κύκλου τα γυρίσματα» γνωριστήκαμε, συνεργαστήκαμε, πίνουμε καφέ, όποτε το επιτρέπουν οι δουλειές. Ο Νότης ήταν από τους καλλιτέχνες, που παιδιόθεν ήθελα να γνωρίσω, τότε που δεν φανταζόμουν ότι θα γίνω δημοσιογράφος, ερευνητής της ελληνικής μουσικής. Κείνο, που εκτιμώ και ζηλεύω στον Νότη Μαυρουδή είναι ότι πάντα διαφεύγει τις καταπακτές του χρόνου, ψάχνεται διαρκώς, είναι πάντα δημιουργικός και κυκλοφορεί ωραίες δουλειές, δίσκους με άσματα, που ερωτοτροπούν με την σχετική διαχρονικότητα, και φρονώ ότι αρκετά κερδίζουν την μάχη. Ο Νότης έχει την μαστοριά μετά από τόσες δεκαετίες δουλειάς και καριέρας, να είναι αξιόμαχος συνθέτης και κιθαριστής. Είπα ήδη τον τίτλο του νέου του δίσκου. Για αυτό απλώς απομαγνητοφωνώ την σύντομη συνομιλία μας με αφορμή τα καινούρια του τραγούδια.
- Δυο λόγια ενημερωτικά πρώτα για τον καινούριο δίσκο.
Δίσκος αυτοχρηματοδοτημένος, με τη συμπαράσταση του Νίκου Οικονόμου της Protasis. Με γνωστές και άγνωστες φωνές (Ασλανίδου, Νέγκα, Πασχαλίδης, Τσακνής, Τσέρτος, Χαρούλης, οι νεότεροι: Κωνσταντόπουλος, Μαργιολά, Τάτση, Τοσικιάν). Με μικτή χορωδία, με ορχήστρα από νυκτά όργανα, με κιθαριστικό ντουέτο, με άριστους μουσικούς, με πλούσιο και ωραίο συμβολικό εξώφυλλο. Κάναμε ό,τι καλλίτερο για τις σημερινές αρνητικές συγκυρίες, σε μια εποχή με απαξιωμένες τις δισκογραφικές και τη διανομή. Με ένα ευρύτατο κοινό να έχει κακομάθει στο να «κατεβάζει» από το διαδίκτυο ή να παίρνει τους δίσκους σαν προσφορές από εφημερίδες, όχι να τους αγοράζει. Τα πνευματικά δικαιώματα να έχουν πάψει πλέον να είναι «δικαιώματα», αφού έχουν ακυρωθεί από τις μπίζνες των δήθεν «πτωχυμένων εμπόρων» τού δίσκου. Τοπίο ανερμάτιστης χώρας. Ναι, η δισκογραφία είναι καθρέφτης τής εποχής και της χώρας. Ενώ εμείς σκορπισμένοι στα διαμερίσματά μας, αναζητάμε τις καταπακτές, για να ανασύρουμε τα δικά μας υλικά, μήπως και σώσουμε τις ψυχές μας…
- Γιατί «Στου χρόνου τις καταπακτές»;
Οι καταπακτές είναι καταφύγια, που φυλάμε τα χρήσιμα. Κι εγώ, μέσα από το υλικό των τραγουδιών, έβγαλα από τις δικές μου καταπακτές ό,τι επί χρόνια διατηρούσα στη μνήμη και στο συναίσθημα…
- Κινδυνεύουν οι «παλιοί» φτασμένοι δημιουργοί να χαθούν στις σχισμές του χρόνου;
Ασφαλώς και κινδυνεύουν. Πάρτε για παράδειγμα τον Μούτση, τον Σπανό, τον Σαββόπουλο, τον Μαρκόπουλο, τον Λεοντή και άλλους. Δεν κάνουν σήμερα δισκογραφία και αυτό μας λείπει. Οι σχισμές είναι και τα κενά εκείνα, που αναγκάζουν σημαντικούς ανθρώπους να αποσύρονται από ένα παρόν, που το φοβούνται κατά βάθος, παρ' όλο που τους έχει ανάγκη. Λυπάμαι αφάνταστα! Μισώ το κενό. Γι αυτό χρηματοδότησα το δίσκο μου. Για να υπάρξω…
- Τι να πουν, τότε, οι νεοεισερχόμενοι στον ναό της μουσικής;
Αυτοί μπαίνουν σε διαφορετικό τοπίο. Είναι εκ των πραγμάτων αναγκασμένοι να προσαρμοστούν σε άλλη πραγματικότητα από τη δική μας. Όπως εμείς, όταν ήμασταν νέοι στη δεκαετία τού '60. Πρωταρχική ανάγκη είναι και πάλι, να φτιάχνουν τραγούδια πρώτα για την ψυχή και ύστερα για την αγορά…
- Είναι εύκολο ή δύσκολο η παλιά γενιά των σημαντικών λαϊκών συνθετών να εξακολουθήσει να φτιάχνει όμορφα τραγούδια σε ανερμάτιστη και πλαστική εποχή;
Δεν είναι εύκολο, όσο αφήνεις να σε κατασπαράσσει η εποχή με τις αντιφάσεις της και την κραταιά ιδεολογία του lifestyle. Μέσα απ' αυτές τις αντιφάσεις το ζητούμενο είναι πόσο είσαι δεμένος με τη μνήμη τής λαϊκής κουλτούρας. Να ξέρεις τι να πετάξεις και τι να κρατήσεις από ακούσματα και εικόνες ενός πολιτισμού, διασκορπισμένου σε πολλές δεκαετίες. Δεν μπορώ να γνωρίζω ποια θα είναι η εξέλιξη τού λαϊκού τραγουδιού όταν η γενιά μας θα έχει ολοκληρωτικά αποσυρθεί. Ποιος θα πάρει τη σκυτάλη και μέχρι πού μπορεί να φτάσει…
- Ο «παλιός» που αναζητεί «καινούριους ορίζοντες». Είναι εφικτό ή καθένας ανοίγει μόνο ένα δρόμο στην ζωή και προπαντός στην τέχνη;
Δεν ξέρω πώς τοποθετείται η έννοια του «δρόμου» στη ζωή και την τέχνη. Εάν «δρόμος» σημαίνει ο τρόπος που αντιλαμβάνομαι την μουσική τέχνη, τότε ναι, ακολουθώ έναν δρόμο, που επέλεξα εδώ και πολλά χρόνια και επιμένω σε αυτόν, αλλά με ανοιχτά τα παράθυρά μου ώστε να βλέπω και πέρα από μένα... Όμως, ποτέ δεν αισθάνθηκα περιορισμένος να ψάχνω καινούργιους ορίζοντες. Ανήκω στο χώρο της μουσικής ποικιλοτρόπως. Με την κιθάρα, τη διδασκαλία, τα τραγούδια μου, τους δίσκους μου, τη συγγραφή μου και ό,τι άλλο μου προκαλεί το ενδιαφέρον για να ανιχνεύω ό,τι κυοφορείται.
- Ο δίσκος αυτός, και άλλες παλιότερες δουλειές σου χαρακτηρίζονται από πολυσυλλεκτικότητα στους στίχους, στις μελωδίες και στις φωνές. Αντίδοτο στην κρίση εμπορικότητας του τραγουδιού;
Η πολυσυμμετοχή ερμηνευτών και στιχουργών στους δίσκους μου εκπορεύεται από την ανάγκη να ακούω κάθε τραγούδι στη δική του διάσταση. Με διαφορετικό θέμα, ηχόχρωμα και συναίσθημα. Κανέναν μανιερισμό, παρά μόνο την εσώτερη ταυτότητα τού κάθε τραγουδιού μου και όχι τον κώδικα τού κάθε τραγουδιστή. Δεν αντέχω να ακούω μια μόνο φωνή (έστω καλή) σε δεκαπέντε τραγούδια. Υποφέρω… Υπερασπίζομαι την παράσταση, όχι τον πρωταγωνιστή.
- Αλήθεια, ποιο είναι δυσκολότερο: Να μπεις δυναμικά στο τραγούδι, ή να διατηρηθείς, να μην είσαι μια έστω έντονη και μοναδική αστραπή;
Προφανώς να μην είσαι αστραπή. Να διατηρηθείς στις συνειδήσεις του κόσμου, ως θεραπευτής ψυχών και όχι ως σημείο κατανάλωσης. Αυτή η επιλογή όμως είναι και η πιο δύσκολη, η πιο μαχόμενη. Απαιτεί κόπο, χρόνο, υπομονή, επιμονή, στοχασμό και σκέψη, πολύ σκέψη.
-Δεν είναι τρομερή ανωμαλία να υπάρχουν τόσα προβλήματα στον κόσμο και να μην βγαίνουν αξιόμαχα τραγούδια, ανάλογα με τις ανάγκες του καιρού και της ψυχής;
Η κάθε εποχή γεννά τραγούδια. Αυτό μπορεί να ακούγεται θεωρητικό, είναι όμως πραγματικότητα. Θεωρώ πως διανύουμε περίοδο όπου εκκολάπτονται νέες μουσικές προτάσεις, νέες σκέψεις. Θα χρειαστεί απλά ο αναγκαίος χρόνος, για να βγουν στο φως. Είμαστε εκτός χρόνου και τόπου, αν θεωρούμε πως το τραγούδι υπάρχει μόνο στο δισκογραφικό υλικό. Οι εποχές, μας αναγκάζουν σε ένα διαφορετικό τρόπο ανακάλυψης τραγουδιών. Σίγουρα υπάρχουν τραγουδοποιοί, που ακόμα δεν έχουν βρει τρόπους να έρθουν τα έργα τους στο προσκήνιο. Δεν μπορώ να πιστέψω πως δεν υπάρχει καλό υλικό. Οι καιροί το απαιτούν καθώς το προκαλούν, αλλά εμείς δύσκολα βλέπουμε τι δημιουργείται στο πίσω μέρος της βιτρίνας…
- Το ξέρω οι εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα και ότι η μεγάλη τέχνη πάντα επιβιώνει και μεγαλουργεί, αλλά αρκεί αυτό για την μαζική εποχή μας;
Εκτός από τη μεγάλη τέχνη, υπάρχει και η τέχνη τής καθημερινότητας. Η τέχνη δηλαδή που στηρίζει κάθε στιγμή το νου και το συναίσθημα των ανθρώπων, ακόμα και μέσα από τα απλά υλικά ενός τραγουδιού ή από τις απλές καθημερινές λέξεις, που με μαεστρία μπορούν να μεταμορφωθούν σε εμπνευσμένο ποίημα. Από την άλλη υπάρχει η ανάγκη διανομής και διάδοσής της. Η δυνατότητα να φτάσει ως τον παραλήπτη. Αυτή είναι μια άλλη «τέχνη» που δεν την έχει διδαχτεί κανένας μας, αν και καλείται να την εξασκεί.
- Μήπως τελικά ο «Μαζάνθρωπος» ή ο επερχόμενος ηλεκτρονικός πίθηκος δεν χρειάζεται πλέον την μουσική και εν γένει την τέχνη;
Να κάνουμε τόσο υπερβολική υπόθεση εργασίας; Αξίζει τον κόπο να υποβαθμίσουμε τόσο πολύ το σινάφι μας, αλλά και τους ανθρώπους; Να ακυρώσουμε μια κουλτούρα που έχει επιδείξει στο παρελθόν τόση ικανότητα και φαιά ουσία; Όχι. Δεν μπορώ να φανταστώ μια τέτοια χώρα δίχως τους καλλιτέχνες, αλλά και τους ανθρώπους για τους οποίους γίνονται όλες οι μορφές και εκφάνσεις της τέχνης. Οι «Μαζάνθρωποι» θα υπάρχουν παράλληλα και θα γίνεται πάντα η διαμάχη για την επικράτηση. Θέλω να διατηρώ την ελπίδα πως δεν θα είμαστε συνεχώς οι ηττημένοι…
- Τα καινούργια σου σχέδια.
Προετοιμασία ενός καινούργιου βιβλίου για το ελληνικό τραγούδι. Προετοιμασία ενός νέου υλικού τραγουδιών, εάν θα βρω ανοιχτούς δρόμους να ηχογραφήσω.
Κατακλείδα: Πάνω από μισό αιώνα θητεία στην όμορφη μουσική, στο καλό λαϊκό τραγούδι, πως θα το κωδικοποιούσες;
Θέλω τίτλο και υπότιτλο μια επιτυχούς και ενδιαφέρουσας μουσικής ζωής!
Μεταξύ σοβαρού και αστείου, ένας τίτλος θα μπορούσε να ήταν: «Ο Νότης παίρνει το… όπλο του»! Μη φανταστείτε πως θα πάω να κόψω κεφάλια, δεν μου πάει το …πολεμοχαρές ύφος, αλλά εξακολουθώ να νιώθω πως τα όπλα μου (κιθάρα, μελωδίες, γραφές, στίχοι) είναι κατάλληλα για να μην πέσω θύμα μιας εξαπάτησης, ενός συστήματος που υπάρχει για να μου αφαιρέσει τη δύναμη του νου και της ψυχής. Θα εξακολουθώ να πολεμάω για «ό,τι με κεντά/ ό,τι με πληγώνει/ αυτό με αγαπά/ αυτό με δυναμώνει», όπως έχει πει ο Γκόνης…
29 Νοεμβρίου 2011
