(Βγήκε στον Ραδιοφωνικό αέρα του Radio Art την 1/12/2011)
Λ.Μ. Αγαπητέ κ. Μαυρουδή, σας καλωσορίζω στο Radio Art. Είναι ιδιαίτερη τιμή και χαρά που είσαστε εδώ κοντά μας. Εσείς και η κ. Αγραφιώτη που είχαμε μαζί μας τον προηγούμενο μήνα ουσιαστικά ξεκινάτε τη νέα πενταετία στο Radio Art, εάν βεβαίως καταφέρουμε να κρατήσουμε το ταξίδι του σταθμού μας ζωντανό για ακόμα 5 χρόνια…
Ν.Μ. Τα ταξίδια κρατάνε πολλά χρόνια αν εμείς οι ίδιοι αφοσιωθούμε σε αυτά. Και «αφοσίωση» σημαίνει επίμονη διάθεση και προθυμία να παλέψουμε κόντρα στις δυσκολίες που είναι δεδομένες. Χρειάζονται άνθρωποι που να αφιερώνονται σε ένα κοινό στόχο και να αποτελούν μια σοβαρή ομάδα. Το ραδιόφωνο (στην προκειμένη περίπτωση) να γίνει βήμα έκφρασης και πηγή πολιτισμού. Απ’ ό,τι βλέπω στο Radio Art και επιμονή υπάρχει και σοβαρότητα αποδεικνύεται από την ομάδα σας. Συνεχίστε. Γνωρίζω πολύ καλά τί κόπος χρειάζεται για να κρατάς τέτοιο μετερίζι, σε εποχές που τα ΜΜΕ ασχολούνται ως επί το πλείστον με την πλευρά τού life style, με τα πολιτικά και παραπολιτικά, αγνοώντας πως υπάρχει και άλλη ζωή˙ εκείνη τού πολιτισμού και της Τέχνης… Το TaR (www.tar.gr) μαζί με τους συνεργάτες μου Κώστα Γρηγορέα, Έφη Αγραφιώτη κ.α, καθώς και άλλες πρωτοβουλίες που έχω αναλάβει κατά καιρούς με έχουν κάνει να γνωρίζω τί σημαίνει να υπερασπίζεσαι όνειρα και εμμονές που έχουν να κάνουν με πολιτιστικές αξίες.
Λ.Μ. Πολλές φορές στην πορεία σας εκτός από το καλλιτεχνικό σας έργο, κάνατε και εξακολουθείτε να κάνετε αρκετές παρεμβάσεις μέσω τον άρθρων και των λόγων σας στα κακώς κείμενα της χώρας μας. Η χώρα μας περνάει ιδιαίτερα δύσκολες ώρες. Ποια πιστεύετε ότι θα πρέπει να είναι η θέση των καλλιτεχνών και γενικότερα όλων μας, αυτή την περίοδο;
Ν.Μ. Δεν ξεχωρίζω τη «θέση» από τον «τρόπο ζωής». Νομίζω πως οι καλλιτέχνες, θα «πρέπει» να συνεχίσουν να ζουν με άμεσο ενδιαφέρον σε ό,τι σπρώχνει τα πράγματα προς προοδευτική κατεύθυνση. Παρ’ όλο που η φράση αυτή είναι γενικόλογη, υποστηρίζω πως θα ήταν καλό να ταχθούμε στην απέναντι όχθη από προσπάθειες που τείνουν να ρίξουν το πλοίο στα βράχια. Είναι η εποχή που θα πρέπει να στηρίξουμε ό,τι οδηγεί σε μια ευρωπαϊκή λύση και προοπτική. Μακριά από κομματικές πειθαρχίες και αγκυλώσεις που –τις περισσότερες φορές-μας οδηγούν σε παλαιές μεθόδους πολιτικής ακαμψίας και αντίληψης των πραγμάτων… Οι «καλλιτέχνες» δεν είναι κάτι ενιαίο και οργανωμένο. Αντιθέτως. Είναι ένα σκορποχώρι που συνήθως είναι εσωστρεφές και κλείνεται στα δικά του…κάστρα. Πώς θα βγει απ’ αυτά; πώς θα δεχτεί να συμμετάσχει στη δύσκολη αυτή εποχή; με ποια κοινωνικά ανακλαστικά; με ποια οράματα; με ποια πλευρά θα ταχθεί, τώρα που τα ερωτήματα, οι απορίες, οι ιδεολογίες και οι απόψεις, είναι ανάκατες και πολλά απ’ όσα γνωρίζαμε και πιστεύαμε έχουν θολώσει το τοπίο και μας δυσκολεύουν να οδηγήσουμε την τέχνη μας προς την κατεύθυνση ενός δρόμου δημιουργικού, που να βοηθάει την επικοινωνία μας με τον κόσμο;
Λ.Μ. Πολλοί από τους κυβερνώντες πιστεύουν ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Πώς θα το σχολιάζετε αυτό; Πού θα μπορούσε να μας οδηγήσει αυτή η θέση;
Ν.Μ. Το γνωρίζω. Πολλές φορές η πολιτική και οι πολιτικοί στηρίζονται σε αυτό το δόγμα. Όταν λέω «πολιτική-πολιτικοί» δεν εννοώ ένα μόνο μέρος, αλλά ολόκληρο το φάσμα, με λιγοστές βεβαίως εξαιρέσεις. Θα ήθελα βέβαια τα αριστερά κόμματα να ήταν διαφοροποιημένα από τέτοιες συνταγές, αλλά δυστυχώς αυτό δεν συμβαίνει…
Λ.Μ. Πιστεύετε ότι είμαστε σε καθεστώς ανελευθερίας και πολιτιστικής ερήμου; Εάν ναι, πώς θα μπορούσαμε να βγούμε από αυτό το πνιγηρό νεκρικό τοπίο;
Ν.Μ. Όχι. Δεν πιστεύω πως ζούμε σε ένα ανελεύθερο καθεστώς. Απεναντίας, υπάρχει τόση ελευθερία που παραβιάζει την ελευθερία τού κάθε πολίτη τόσο, που τον βάζει μέσα σε ένα τοπίο ασυδοσίας όσων «ελεύθερων» εκλαμβάνουν την έννοια της ελευθερίας ως χωράφι «ολοδικό τους», για να φτιάχνουν το δικό τους παιχνίδι που πολλές φορές φλερτάρει ξεκάθαρα με την ανομία! Ρίξτε μια ματιά στον άρρωστο χώρο του ποδοσφαίρου, στην συμπεριφορά ασυδοσίας των συνδικαλιστικών και κομματικών διεκδικήσεων, που ουσιαστικά στρέφεται εναντίον των υπόλοιπων πολιτών, φτιάχνοντας κλίμα για να δημιουργηθεί ακόμα και αυτή η υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Το πανεπιστημιακό άσυλο, την ανεξέλεγκτη κατάληψη τού κέντρου από πλήθος ατόμων που το υποβάθμισαν. Πολλά ακόμα παραδείγματα που υπογραμμίζουν την απουσία κατάλληλης πολιτικής γύρω από το ζήτημα. Όλα είναι «ελεύθερα» και …δημοκρατικά! Όμως, στο βάθος, αυτή την αντίληψη τής ελευθερίας θα πρέπει να την ανατρέψουμε και να ψάξουμε το βάθος της. Να ανακαλύψουμε δηλαδή μια πιο σύνθετη άποψη για την συνύπαρξη τού ατομικού στοιχείου με εκείνο τού συλλογικού και όχι το αντίθετο. Θέση που θα μας ενώνει όλους σε μια ζωή με ποιότητα και δημιουργικότητα, που τόσο πολύ μας λείπει…
Λ.Μ. Τί θα λέγατε σε ένα νέο άνθρωπο που αγωνιά για όλα αυτά που συμβαίνουν;
Ν.Μ. Θα ήμουν πολύ προσεκτικός να συμβουλέψω έναν νέο άνθρωπο, εγώ που ανήκω στη γενιά που συνετέλεσε και αυτή στον διασυρμό των ιδεών και στην υποβάθμιση των θεσμών. Αναφέρομαι στις μεταπολεμικές και μεταπολιτευτικές περιόδους που μας «γλίστρησαν» και δίχως να το αντιληφθούμε (μας) δημιουργήθηκαν τερατογενέσεις και δράκοι με σουβλερά δόντια που βγάζουν από τα σωθικά τους φωτιές! Πάντως, θα του έλεγα: «Πρόσεξε φίλε, κάνε το αντίθετο απ’ αυτό που κάναμε εμείς!» Νομίζω πως θα ήταν η πιο συνετή και περιεκτική προτροπή…
Λ.Μ. Τελικά ο άνθρωπος είναι ελεύθερος μόνο όταν δημιουργεί; Το πιστεύετε αυτό;
Ν.Μ. Το πιο πιθανό είναι ο άνθρωπος να ελευθερώνεται μέσα από την δική του δημιουργία. Όμως και αυτό έχει να κάνει με την ποιότητα τής δημιουργίας. Δεν θα υποστήριζα πως ο κάθε τραγουδοποιός, το κάθε τραγούδι, είναι στιγμή ελευθερίας. Εξαρτάται από το σύνολο μιας τέχνης που υπάρχει για να διαμορφώνει πολλαπλώς συνειδήσεις. Το ελληνικό τραγούδι είναι μικρή και περιεκτική φόρμα τέχνης. Μπορεί να είναι γοητευτικό έργο τέχνης, μπορεί να είναι και μια μπαρούφα (δυστυχώς τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά…) Η μουσική είναι τέχνη που ελευθερώνει τις σκέψεις και λύνει τους γρίφους τών συναισθημάτων που τα μεταμορφώνει σε μελωδίες, αρμονίες, ρυθμούς και ηχοχρώματα. Η ελευθερία μιας οντότητας βοηθάει και άλλες οντότητες να βρουν κοινό κώδικα απελευθέρωσης. Μια κλασική περίπτωση είναι ο Μάνος Χατζιδάκις, που πολλές από τις δημιουργίες του με έκαναν να νιώσω απελευθερωμένος από κάτι που με είχε απροσδιόριστα αιχμαλωτίσει. Αυτή η απελευθέρωση είναι από τις γοητευτικότερες, γιατί σου αφήνει τον ορίζοντα ανοιχτό για να αναζητήσεις τη δική σου προσωπική ελευθερία…
Λ.Μ. Πιστεύετε ότι πρέπει να κυνηγάμε το άπιαστο και το ιδεατό;
Ν.Μ. Ας το κυνηγάμε. Δεν είναι κακό. Ωστόσο, θα καταλήξει σε ουτοπία, που κι αυτό δεν είναι κακό. Βέβαια, σε κάποια φάση τής ζωής μας θα πρέπει να αναμετρηθούμε με όλα αυτά για να μην συμπεριφερόμαστε σαν τους θεοφοβούμενους που ως το τέλος της ζωής τους αναζητούν το Θεό και ένα …συμβόλαιο για την τακτοποίηση τής μετά θάνατον ζωής … Είναι πολύ μικρή η ύπαρξη για να χάνουμε τις ευκαιρίες τών …θριάμβων! Γιατί, θρίαμβος είναι όταν βάζεις συγκεκριμένους στόχους και τους κερδίζεις. Δεν αναφέρομαι στους στόχους μιας συναλλαγής ή ενός οποιουδήποτε υλικού κέρδους. Αναφέρομαι σε βαθειά πνευματικά αγαθά που θα πρέπει να διεκδικήσεις μετά και μέσα από εμπειρίες ζωής. Το «άπιαστο» και το «ιδεατό» είναι στόχοι πολύ αφηρημένοι που με μπερδεύουν. Θα αναζητούσα πιο συγκεκριμένα πράγματα, που να μπορώ να εστιάσω την προσοχή μου και να τα παλέψω.
Λ.Μ. Εάν η ευτυχία είχε τη μορφή ενός μικρού παιδιού με ποιες μουσικές θα το νανουρίζατε;
N.M. Με πολλές και διαφορετικές. Με παιδικές χορωδίες, με ορχήστρες εγχόρδων, με νανουρίσματα και τραγούδια από τα παράλια της Μικράς Ασίας. Πάντως, μουσικές λυρικές και τρυφερές.
Λ.Μ. Άκουγα πρόσφατα από κάποιο παλιότερο δίσκο σας ένα υπέροχο τραγούδι το «δρομί – δρομάκι» του ποιητή μας Τέλλου Άγρα με τη χορωδία του 6ου δημοτικού σχολείου της Κατερίνης που μελοποιήσατε με απέραντη ευαισθησία. Τί θα μπορούσε συμβολίζει το «δρομί – δρομάκι» για εσάς κ. Μαυρουδή;
Ν.Μ. Παλιές εικόνες από την παιδική μου ηλικία αλλά και την πορεία μιας ζωής. Μένοντας στην πρώτη ανάγνωση, ένας άλλος κόσμος εμφανίζεται μέσα από τον στίχο τού Τέλλου Άγρα. Ένας ποιητής των αρχών του 20ου αιώνα που μπορεί στην εποχή μας να φαντάζει ξεπερασμένος, ωστόσο έγινε αντικείμενο λατρείας από τα παιδιά του 6ου δημοτικού Ωδείου σε πρόβες και συναυλίες. Το τραγούδι αυτό, σε ζεϊμπέκικο ρυθμό, θεωρώ πως ανοίγει τα παράθυρα του χρόνου για όποιον μπορεί να εστιάσει το βλέμμα σε τέτοιες σκέψεις…
Λ.Μ. Τί είναι ένα ποίημα για σας;
Ν.Μ. Ένα ποίημα είναι πνοή και βαθειά ανάσα. Είναι πηγή έντονου ενδιαφέροντος, για να διαπιστώνω το πώς συμπυκνώνεται ο σύνθετος κόσμος τού ανθρώπινου νου, όσο και η καθημερινή ζωή μέσα σε λίγες γραμμές γραφής. Είναι ο εν αρχή λόγος, για να ξεκινάω μια μουσική σκέψη.
Λ.Μ. Κάποτε ο Μάνος Χατζιδάκις όταν ήταν περίπου στην ηλικία σας, στην ερώτηση εάν έχει όνειρα, είχε απαντήσει ότι οι «νέοι έχουν όνειρα, εγώ μπορώ να έχω μόνο σχέδια πλέον». Πιστεύω ότι εσείς κ. Μαυρουδή έχετε και θα έχετε για πάντα όνειρα, κάνω λάθος; Ποιο είναι το πιο αγαπημένο όνειρο σας;
Ν.Μ. Να σημειώσουμε πως κι εγώ τώρα πια, κάνω -κυρίως- σχέδια… Δεν μπορώ να πω πως μου λείπουν και τα όνειρα. Όνειρό μου είναι να ξαναζήσω εν ειρήνη, μακριά από την υστερία ενός οικονομικοκοινωνικού αδιεξόδου όπου έχουμε περιέλθει ως κοινωνία-Έθνος. Είναι και το όνειρο κάθε έλληνα. Να νιώσω πως τα παιδιά μου και οι συνομήλικοί τους θα ξεπεράσουν τις συμπληγάδες που μας απειλούν και μας ωθούν εκβιαστικά προς μια καθημερινότητα που δεν την επιθυμεί κανείς. Όνειρό μου είναι επίσης να ανοιχτεί και πάλι δρόμος για να προχωρήσω σε έναν επόμενο δίσκο. Δηλαδή σχέδια επάνω σε όνειρα…
Λ.Μ. Μετά από τόσες δεκαετίες προσφοράς σε αυτό τον τόπο, πιστεύετε ότι έχετε πάρει μέχρι σήμερα την αγάπη που σας έπρεπε από αυτόν τον τόπο; Πόση σημασία έχει αυτό για εσάς;
Ν.Μ. Ασφαλώς και νιώθω ικανοποίηση για την αγάπη και αποδοχή που έχω λάβει. Και μάλιστα σε μια χώρα όπου η βιτρίνα της, δείχνει πως τέτοιες μουσικές και αισθητικές εμμονές, όπως οι δικές μου, δεν έχουν κοινό. Απεναντίας, υπάρχει κόσμος που μπορεί και συντηρεί τέτοιες «ιδιομορφίες». Λίγο είναι αυτό; Θεωρώ πως αυτό το κοινό, που με στηρίζει τόσα χρόνια τώρα, είναι η κινητήριος δύναμη για να συνεχίζω και να παλεύω.
Λ.Μ. «Θα βρεθούμε ξανά όταν όλα θα έχουν περάσει .. ο χαμένος ο λόγος, ο πιο ζεστός:
Σεφέρης, Κάλβος, Εμπειρίκος, Σολωμός…». Αυτοί οι στίχοι του Τάσου Σαμαρτζή είναι κατά την άποψη μου από τους πιο ωραίους που έχουν γραφεί ποτέ και η συνθετική σας σύλληψη συγκλονιστική... Τι λέτε, κ. Μαυρουδή; Τελικά θα καταφέρουμε να βρεθούμε κάποτε και να αγγίξουμε τον πιο ζεστό λόγο των μεγάλων μας ποιητών;
Ν.Μ. Μα, αυτό είναι ένα από τα ζητούμενα. Ας πάρουμε τις βαθύτερες προτροπές των ποιητών μέσα από τον λόγο τους. Αυτές οι προτροπές ας γίνουν οράματα. Ίσως έτσι θα μπορέσουμε να επανατοποθετήσουμε την ίδια τη ζωή μας σε διαφορετική βάση, φιλοσοφία, και διαφορετική κοινωνική συμπεριφορά.
Λ.Μ. Σας ευχαριστούμε πολύ για την εξαιρετική συνομιλία μου είχαμε μαζί σας.
Ν.Μ. Σας ευχαριστώ κι εγώ για το βάθος των ερωτήσεών σας.
Νότης Μαυρουδής
(17/11/2011)
