Διανύουμε μια κρίσιμη με πολλές διαψεύσεις εποχή. Είναι αυτή η περίοδος τόσο «αντιπνευματική», που απωθεί τους ανθρώπους να έχουν μια στενή σχέση με την τέχνη;
ΝΜ. Εάν κανείς κοιτάζει τον φλοιό των πραγμάτων, όντως, θα συναντήσει μια αδιαφορία και μια «αντιπνευματικότητα» γύρω από τις τέχνες, τα γράμματα και τη γνώση. Όμως, είναι αλήθεια πως όλα αυτά «φαίνονται» σε πρώτο πλάνο, και είναι γνωστό επίσης πως η περίφημη «εικονική πραγματικότητα» που μας παρουσιάζεται, φτιάχνει τοπία μελαγχολικά που αλλάζουν τη φορά των πραγμάτων και μετατρέπουν τη μέρα κάνοντάς την, νύχτα. Εμείς ας μη πέσουμε σ’ αυτή την παγίδα. Επιμένω να λέω πως, παρ’ όλη τη δυσκολία των εποχών, παρ’ όλη την κρίση σε διάφορα επίπεδα, παρ’ όλη την ανυπαρξία χρήματος, μεγάλα τμήματα των πολιτών προσαρμόζονται σε ότι πολιτιστικό περιέχει αλήθειες και μνήμες. Από αυτά θα κρατηθούμε και θα δημιουργήσουμε σύγχρονα δεδομένα, που να εκφράζουν τη σημερινή ζωή, σε σχέση με ότι επικρατεί μέσα στο χρόνο… Ασφαλώς και η βιτρίνα της εποχής δείχνει διαφορετικά πράγματα. Προβάλει πάντα την κατάπτωση και τη σκοτεινή πλευρά της ζωής γιατί, απλούστατα, πουλάει…
Τι εμποδίζει σήμερα να γράφονται εξαίσια λαϊκά τραγούδια-που και επιτυχίες να γίνονται- όπως στο παρελθόν; Μήπως επειδή απουσιάζουν οι μεγάλοι συνθέτες;
ΝΜ. Ασφαλώς και υπάρχει έλλειμμα μεγάλων συνθετών με τα πρότυπα περασμένων εποχών, αλλά ας αποφασίσουμε πως ο χρόνος κυλάει και όποιες αξίες εμφανίστηκαν στο παρελθόν αφορούν άλλους χρόνους και άλλες πραγματικότητες. Οι μεγάλοι λαϊκοί συνθέτες του ρεμπέτικου και του αστικού τραγουδιού γεννήθηκαν και διαμορφώθηκαν σε άλλες εποχές, με άλλα δεδομένα. Σήμερα, η έννοια του λαϊκού τραγουδιού είναι διαφορετική από το παρελθόν. Άλλος ήχος, άλλες συνήθειες, άλλες φωνές, άλλη αισθητική, υποχρεώνουν μια διαφορετική πορεία. Θα είμαστε θεατές και συνεργοί της όποιας εξέλιξης. Εξ’ άλλου, οι σημερινές «επιτυχίες» είναι (τις περισσότερες φορές) αποτέλεσμα του μάρκετιγκ ενός ραδιοτηλεοπτικού παιχνιδιού. Τα καλά λαϊκά τραγούδια σήμερα σπανίζουν και όποια υπάρχουν, απλώς πορεύονται τον μοναχικό δρόμο της ποιοτικής αξίας μπαίνοντας σε ένα περιβάλλον που δυσκολεύεται να προβάλλει το πρόσωπό του. Ζει και φέρεται (συνήθως) στην ανωνυμία και την περιθωριοποίηση …
Είμαστε σήμερα σε μια πραγματικότητα όπου κυκλοφορούν τραγούδια κυρίως από τραγουδοποιούς και όχι από συνθέτες;
ΝΜ. Ασφαλώς, αλλά αυτό δεν είναι εξ’ ανάγκης αρνητικό. Είναι μια διαφοροποίηση που την «επιβάλει» η εποχή. Πάντως, αν παρατηρήσετε, η ιστορία λέει πως πολλές φορές η δημιουργία του τραγουδιού άλλαζε μορφή μεταξύ τραγουδοποιού (τροβαδούρου) και δημιουργού (συνθέτη). Μη ξεχνάμε. Αλλαγές εποχών, σημαίνει πως αλλάζουν και όλα τα ιστορικά δεδομένα. Γιατί δεν θα άλλαζε και αυτό; Επαναλαμβάνω όμως πως κάτι τέτοιο δεν βρίσκω πως είναι ουσιώδες.
Οι δισκογραφικές εταιρείες κατά πόσο ευθύνονται για την εικόνα του ελληνικού τραγουδιού; Τι περιθώρια έχουν οι εναλλακτικού τύπου εταιρείες να προωθήσουν διαφορετικά είδη και να ανταγωνιστούν το έργο των μεγάλων εταιρειών;
ΝΜ. Είναι μια μεγάλη ιστορία αυτή των ευθυνών της δισκογραφικής βιομηχανίας επί του τραγουδιού. Ασφαλώς και φέρουν ευθύνες. Τώρα, με το διαδίκτυο να θριαμβεύει, οι εταιρίες δεν έχουν πια εναλλακτικές λύσεις. Θεωρώ πως «πιάστηκαν στον ύπνο» παρ’ όλο που τα σημάδια των καιρών δείχνουν την ανακατωσούρα που θα επέρχεται… Δεν βλέπω πάντως τους νέους τρόπους προώθησης της νεότερης παραγωγής, καθ’ ότι ο κόσμος πλέον έχει κακοσυνηθίσει να «κατεβάζει», να παίρνει από τα bonus των εφημερίδων ή να κλέβει με αντίγραφα από την αφθονία των ηλεκτρονικών μέσων που διατίθενται εν αφθονία στην αγορά… Έτσι, οι «εναλλακτικές» βρίσκονται μέσα στη θάλασσα των προβλημάτων με τις κρατικές φορολογίες να έχουν επιβαρύνει τα κόστι με βάνδαλο τρόπο. Αναρωτιέμαι: γνωρίζουν ένα τέτοιο ιδιόμορφο κολύμπι;
Όσο αφορά τις εναλλακτικές εταιρείες δίσκων, θα έλεγα πως θα έχουν δύσκολη ζωή σε μια αγορά με τα τραγούδια (επαναλαμβάνω) έτοιμα και εύκολα προς κάθε κλοπιμαία πράξη, που από τη μια, παρέχει απλόχερα η βιομηχανία παραγωγής των μηχανημάτων ήχου καθώς, από την άλλη, την αδυναμία του έλεγχου της πνευματικής ιδιοκτησίας σε μια παγκόσμια χαοτική αγορά του διαδικτύου.
Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί συμβάλλουν στον αποκλεισμό ενός είδους τραγουδιού και την προβολή αυτών που επιβάλλουν οι εταιρείες;
ΝΜ. Μα, είναι στους πάντες γνωστό πως τα ΜΜΕ στο σύνολό τους φέρουν ευθύνη για το σημερινό χάλι. Το χειρότερο είναι πως έχουν ήδη δημιουργηθεί ραδιοφωνικές συντεχνίες και «παρέες» που ευνοούν συγκεκριμένους συνθέτες, τραγουδιστές κλπ. Επί πλέον, τα περισσότερα ραδιόφωνα δεν κάνουν τον κόπο να ψάξουν και τραγούδια του παρελθόντος που αξίζουν προβολής. Εμμένουν –το πολύ πολύ- στα δημοφιλή του ελληνικού κινηματογράφου, στα σουξεδάκια του εποχιακού σούπερ σταρ τραγουδιστή ή στο δημοσχεσίτικο αλισβερίσι στα στέκια των συντεχνιών… Αντιλαμβάνεστε πως δεν είμαι διαθέσιμος σε μια τέτοια δοκιμασία αφού εξ’ άλλου δεν αμείβομαι με «βαρέα και ανθυγιεινά». Και, για να μην αδικώ όλους, θα βρείτε ακόμα ραδιόφωνα που κάνουν ακόμα καλά τη δουλειά τους, παρά την απειλή των ακροαματικοτήτων. Ψάχτε και θα βρείτε. Απλώς χρειάζεται υπομονή στη μπάντα των FM.
Οι σημερινοί συνθέτες-ερμηνευτές-και όσοι ήρθαν στο προσκήνιο από την δεκαετία του ΄90 και πέρα-τι καινούργιο έχουν προσθέσει στο τοπίο του ελληνικού τραγουδιού;
ΝΜ. Στίχο! Στίχο με πολύ ενδιαφέρον, έως και σύνθετα πολιτικοποιημένο. Στίχο καταγγελτικό, που προβάλει τη μοναχικότητα του ανθρώπου σε έναν σύγχρονο κόσμο αντιθέσεων. Μουσικά, στα περισσότερα των τραγουδιών συναντάω αδυναμίες και ευκολίες που στηρίζονται στα ηλεκτρονικά-ηλεκτρικά μαραφέτια που με ευκολία παράγουν ήχους και ρυθμούς που εντυπωσιάζουν. Από μέσα όμως, το μουσικό οικοδόμημα είναι σαθρό. Σε όχι πολύ παλαιότερες εποχές, αυτό ήταν πιο ισορροπημένο. Νοιώθω μουσική πλήξη στα περισσότερα των νεότερων τραγουδιών, αυτό όμως δεν σημαίνει άρνηση σε όλα. Δεν χρειάζεται να αναφέρω ονόματα. Γνωρίζουμε πως κάποιοι της γενιάς του ’90 έχουν ξεχωρίσει και βεβαίως μας κάνουν χαρούμενους εμάς τους παλαιότερους, γιατί μας επιβεβαιώνουν πως η απόλυτη προσκόλλησή μας στη γενιά του 60, μπορεί να σημαίνει και νοσηρή νοσταλγική αγκύλωση… Με την ευκαιρία να προσθέσω πάνω σ’ αυτό και μια σκέψη μου: δεν γνωρίζω μπροστά στη δεύτερη δεκαετία του 21ου κατά πόσο θα συνεχιστεί η ευρηματικότητα των νέων ελληνικών τραγουδιών. Η επεξεργασία των νέων τεχνολογιών έδωσαν κάποιες ιδέες μέσα στα τραγούδια. Πόσο μπορεί να συνεχιστεί αυτή η ανανέωση της φόρμας; αυτό έχει να κάνει με τη σύνδεση των νέων τραγουδοποιών με πνευματικότερες αναζητήσεις ώστε να δημιουργηθούν μουσικές όχι τόσο εξαρτημένες με εκείνες των ξένων δημοφιλών συγκροτημάτων. Για να αποκτήσει το νεότερο ελληνικό τραγούδι τη δική του αυθυπαρξία στη φόρμα και στο περιεχόμενο.
Για τους ερμηνευτές θα έλεγα πως έχουν δημιουργήσει έναν ολόκληρο κήπο μεγάλης ανθοφορίας! Περισσότερο ελεύθεροι μέσα στα πολυποίκιλα μουσικά και στιχουργικά είδη. Διαθέτουν περισσότερες ηχογραφητικές ευκολίες και μέσα προβολής, ιδιαίτερα μέσα από τις διαδικτυακές ευκολίες. Μπορεί να μην έχουμε το βάρος φωνής μιας Αλεξίου, ενός Μπιθικώτση, πώς όμως να κάνεις συγκρίσεις σε ανόμοιες εποχές που ξαναλέω πως αναζητούν διαφορετικές προσεγγίσεις. Οι φωνές του παρελθόντος ανήκουν στο παρελθόν τους. Σήμερα, νιώθω πως δεν υπάρχει καμία ανάγκη αντιγράφου του Καζαντζίδη. Θα λειτουργούσε απωθητικά! Παρ’ όλο που στο βάθος οι σημερινές ανδρικές λαϊκές φωνές εμπεριέχουν στο βάθος το ιδίωμα των Καζαντζιδομπιθικώτση, δεν έχουν άλλη επιλογή από να αλλάξουν! Αντίστοιχα και οι σημερινές γυναικείες φωνές. Δεν έχει κανένα νόημα να φωτογραφίζουν τα παλαιά μοντέλα και τις χροιές τους.
Τα καινούργια όργανα, τα νέα τραγούδια, φέρνουν νέα ορμή. Και μέσα σ’ αυτήν κυοφορείται η νέα φωνή. Όποιοι ερμηνευτές δεν το ‘χουν καταλάβει, θα τεθούν στο περιθώριο…
Ποια είναι τα μελλοντικά δισκογραφικά σας σχέδια;
ΝΜ. Τα δισκογραφικά μου σχέδια είναι προσαρμοσμένα στις δυσκολίες της εποχής. Έχω έτοιμο υλικό που όμως δεν γνωρίζω με ποιο τρόπο να κάνω την παραγωγή δίχως να μπω σε μεγάλη προσωπική περιπέτεια οικονομικής φύσεως. Πέρασαν οι εποχές που αυτό το κομμάτι (της παραγωγής) το αναλάμβαναν οι δισκογραφικές εταιρίες που είχαν και το πάνω χέρι στη απόλυτη διαχείριση του υλικού. Τώρα, όλοι μας, παλαιότεροι και νεότεροι, καλούμαστε να λύσουμε τον γρίφο και να βρούμε τους τρόπους μιας υπερήφανης εκδοτικής λύσης που θα αναδεικνύει την προσωπικότητα, το ύφος, το ήθος και την ιστορία του καθ’ ενός από εμάς… Εάν δεν τους βρούμε, εσείς «οι απ’ έξω», θα μετρήσετε πολλούς θανάτους…
Νότης Μαυρουδής
(19/7/2010)
